🔴УИХ-ын гишүүн Д.Энхтуяа “Асрах үйлчилгээний тухай хууль”-ийн төсөл санаачилжээ

Хувьд болбол нүүр тулсан ийм хэлэлцүүлгийг хийж байна аа. Тэгэхээр өнөөдрийн хэлэлцүүлэгт одоо маш олон хүмүүс ирлээ. Тэгэхээр энэ асрах үйлчилгээний чиглэлд энэ салбарт үйл ажиллагаа явж байгаа хувийн хэвшлүүддээ их оролцож байна. За төр засгийн зүгээс за мөн одоо ахмад настнууд маань олноор ирсэн байна аа. Тэгэхээр а энэ хуулийн одоо үндсэн агуулга нь өнөөдөр болбол асрахуй гэдэг болбол асаргуй эдийн засаг гэдэг шинэ ойлголтыг бас оруулж ирж байна. За 2-т нь болбол өнөөдөр асрахуй гэдэг болбол зүгээр. Одоо а асаргаа авах тэ гэр бүл үр хүүхэдгүй одоо ганцаардсан ахмадуудын нь халамж авах гэдэг энэ сэтгэлгээг өөрчлөх ер нь бол хэрэгцээтэй бүх хүмүүс энэ асаруй сувилахуйн үйлчилгээг авах боломжтой гэсэн энэ одоо хуулийн одоо эрх зүйн зохицуулалт орж ирж байна. За дээрээс нь Монгол Улсын үндсэн хуулийн 16 дугаар зүйлд одоо ахмад настан болсон хөдөлмөрийн чадвараа алдсан хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд маань нийгмээсээ халамж анхаарлыг одоо халамжийг хүртэх асруулах одоо эрхтэй гэсэн ийм зүйл заалт одоо энэ Үндсэн хуульд орсон байгаа тэ. Тэгэхээр энэ үндсэн хуулийн зүйл заалтыг л хэрэгжүүлэх ийм гол одоо үндсэн ийм анхдагч хууль болж байгаагаараа онцлог юм аа. Тэгэхээр а энэ дээр болбол дан ахмад настан биш зүгээр ахмад настны тоог та сая хэллээ 5 хүн тутмын нэг нь үл хайхрах тэ ганцаардсан ийм одоо нөхцөл байдалд амьдарч байна аа гэж байна. Тэгэхээр би болбол одоо УИХ-ын Тамгын газрын энэ судалгааны хүрээлэнгээр судалгаа хийлгэсэн дээ. Энэ судалгаан дээр болбол ер нь манай Монгол улсын ахмад настан болбол нэг тийм ахмад настан наслан одоо дээшлэх тусмаа нэг тийм юунд ордог юм байна л даа. Ийм а ганцаардал за мөн одоо айх цочих ийм цочирдолд сэтгэл зүйн зорч одоо цочролд ордог. А гэтэл бусад одоо энэ судалгаа хийлгэсэн улсуудын энэ ахмад настан болохоор за би тэртээ тэрэнгүй одоо насаараа ажиллачихсан улсдаа одоо нийгмийн даатгал ЭМД бүх татвар хураамжаа өгчихсөн. За би хэрвээ ямар нэг байдлаар асрах үйлчилгээ авах шаардлагатай болох юм болбол энэ эрх болбол манай одоо улсын хууль эрх зүйн орчинд хамгаалагдсан гэдэг үндсэн дээр сэтгэл зүй нь болбол маш одоо ийм тайван хамгаалагдсан ийм байдаг юм байна л даа. Хүний эрх нь хамгаалагдсан байдаг а манай ахмадууд болбол маш их. Одоо айх түгших за би одоо ингээд асрамжид хүний гарт орчихвол яана аа. Одоо хууль эрх зүйн орчин нь одоо очоод үр хүүхдүүдээ зовоох вий, ганцаардах вий тэ энэ одоо тулах цэгээ алдах вий гэсэн ийм одоо айм аймшгийн одоо ганцаардлын ийм сэтгэл зүйн эмзэглэлд байдаг гэсэн ийм судалгаа гарсан байгаа байхгүй юу. Тэгэхээр энэ хуулиараа би а одоо манай багийнхан тэ энэ хуулиараа юуг зохицуулж өгөх гэж байгаа юм бэ гэвэл тэр одоо хүний эрхийг хамгаалах хүний эрхийг одоо а бэхжүүлэх энэ л одоо хуулийн зохицуулалт дэг. Энэ дээр нарийн оруулж өгснөөрөө манай ахмадууд маань за хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд хөдөлмөрийн чадвараа алдсан иргэд маань одоо бас хамгаалагдах юм аа л гэсэн ийм концепц явж байгаа. Жил 5 сарын хугацаанд болбол энэ а асрамжийн газруудаараа бас нэлээн судалгаа хийлээ. За монгол улсын хэмжээнд болбол улсын хэмжээнд ганцхан асрамжийн газар байгаа энэ болбол ачааллаа дийлэхгүй байгаа за 10 гаруй асрамжийн газар одоо үйл ажиллагаа явуулдаг юм байна. Энэ хүмүүс болбол зөвхөн өөрсдийн одоо хүслээр ч гэдэг юм уу А нөхцөл байдлын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулдаг а хэрэгцээ байна уу гэвэл энэ тандан судалгаан дээр бол хэрэгцээ маш их шаардлагатай байгаа гэдэг нь бол гарсан байгаа. Тийм учраас одоо ямар нэгэн зохицуулалтгүйгээр одоо энэ үйл ажиллагаа явуулж ирсэн за санхүүжилтийн хувьд ч гэсэн энэ болбол бас тодорхой бус байгаа тэ? Тэгэхээр өнөөдөр энэ хууль дээрээ бид нар санхүүжилтийг бас нарийн зааж өгөхөөр одоо тусгачихсан байгаа. За а энэ салбарт асрахуйн салбарт үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа хувийн хэвшлүүдийг одоо бас төрөөс дэмжих хэрэгтэй байна. За байшин барилга дээр бас дэмжих дэмжлэг бас байгаа. За дээрээс нь одоо бас татвар хураамж дээр бас д одоо а дэмжлэг үзүүлснээр энэ хувийн хэвшил болбол үйл ажиллагаагаа сайжруулах шаардлагатай. За жишээлбэл зарим одоо А судалгаа хийлгэсэн орнуудад 40 нас хүрээд асаргүй шимтгэл одоо бага хэмжээгээр төлдөг юм байна л даа. Тэгээд 65 насандаа энэ багахан хэмжээний одоо асрахуйн одоо шимтгэл төлснөө одоо хэрэглэж эхлэх ийм хууль эрх зүйн үүд хаалга нь нээгдэлтэй байдаг. За өнөөдөр бол манайд бол ийм зохицуулалт байхгүй. Гэхдээ би энэ хууль дээрээ бас яг ийм зохицуулалтыг бол оруулж өгөөгүй. Өнөөдөр нийгмийн даатгалын сан бас хүнд байгаа учраас а өөр одоо хосолсон олон улсын туршлагаас бас судалж байгаа. За а мэдээжийн хэрэг хууль маань одоо өргөн баригдаад а хэрвээ хэлэлцэх эсэх нь дэмжигдэх юм болбол ажлын хэсэг гарна. Ажлын хэсэг дээрээ бид нар бусад одоо хуультайгаа яаж одоо зохицох вэ бусад хууль дээрээ одоо хамтарч яаж одоо өөрчлөлт хийх вэ гэдэг энэ олон хууль одоо хөдлөх ийм одоо шаардлага үүсэж ирнэ. Нийгмийн ЭМД-аас санхүүжилт авсан 1998 оны цагаан сарын дараа би Баян-Өлгий аймгийн Булган сумд очиж а одоо сурвалжлах ажлаар биш юм байгаа юм. Ерөнхийдөө ийм ажлаар бас нэг явж байсан юм. Тэгэхлээр сурвалжлагч сэтгүүлч хүн яахаараа ийм ажлаар явдаг юм гэхлээр 98 оноос эхлээд гадаадын нэг эмнэлэгт 2 3 хүүхдийг зуучлаад эмчлүүлэх тийм асуудал надад тохиолдохгүй юу. А Тэгээд тэнд очсон нэг ахмад эмч надаа ярьж байсан юм. Ер нь энэ гээд эмнэлгийн тусламж авахаас илүүтэй бас нэг өөр юм байдаг юм аа мистер Золжаргалд энэ нь танай танай улсад ямар байдаг вэ гээд тэндээс эхэлж байна. Миний энэ хөдөө их олон жил явсан ажил бас эхэлсэн юм. Тэгээд 11 жил явсан л даа. Тэгээд тэр хүн юу гэж ярьж байсан бэ гэхлээр хүн эрүүл мэндийн одоо доройтол эрүүл мэндийн янз бүрийн өвчин эмгэгт өртдөг өө тэгээд эмнэлэгт ханддаг аа өвддөг өө а тэгээд эмнэлэг барааддаг эмнэлэг нь хүлээж авна хүлээж авахгүй нь тохиолдол байна. А бас өндөр үнэл өндөр үнэтэй эмнэлэгт бас үзүүлэх боломжгүй нөхцөл гарахад хүмүүст яах ёстойг та нар байна шүү дээ тэ энэ хүмүүст гэр бүлд нь амьдарч байгаа ойр тойронд байгаа хүмүүст энэ асран сувилах үйлчилгээний тухай анхны мэдэгдэхүүнийг олгох хэрэгтэй. Тэр их чухал байдаг. Яагаад гэхлээр хүний бие организм болбол үргэлж хөдөлгөөнд байдаг учраас ямар ч шарх удаан хугацаанд хөдөлгөөнгүй цусны эргэлтгүй байвал мууддаг, илжирдэг, хүндрэл өгдөг, үрэвсдэг. А тэрний наад зах нь мэргэжлийн үйлчилгээ үзүүлдэггүй юм аа гэхэд боох боодлыг нь солих дэвсгэр хэвтрийг нь солих а өрөөндөө цэвэр агаар оруулж, а амьсгалах орчин, эрүүл агаарыг бий болгох энэ тэр гэдэг чинь өөрөө энэ асрах үйлчилгээний хүрээнд орж байгаа маш олон талын мэдлэгтэй болох бас нэг ийм юмыг хэлээд байдаг юм аа. Энэ талаар та нар бас та өөрөө сэтгүүлч хүн болохоор олон нийтэд энийг хүргэх боломжтой байдаг юм байна шүү дээ. Энэ болбол их чухал юм шүү юм энэ болбол 26 жилийн өмнө болж байсан яриа байна. Тэгээд тэрнээс хойш би танд бас бодож л байсан юм. Хүмүүс өвдөхөөрөө дандаа настай ч бай, залуу ч бай, эрэгтэй ч, эмэгтэй ч, хүүхэд ч байсан эмнэлэгт хандахыг хүсдэг. Эмнэлэгт чадлаараа л хүлээж авдаг а эмнэлэг хийх чадахынхаа ёстойгоо л хийж байгаа. Энийг хөнгөвчлөх энд бас тус дэм болох үүднээс энэ асрах сувилах үйлчилгээ давхар явж байвал их чухал юм аа. Бид нарын амьдралын чанарыг дээшлүүлэх бас нэг чухал үйлчилгээ юм байна аа гэж тэр үед бодож байсан байна. Одоо ингээд 26 жилийн дараа одоо Төрийн ордонд болж байна шүү дээ. Тэгэхлээр би нэг дотроо бодоод л 26 жил бодоод л явна байсан гэж бодохоор бид нар 26 жилийн дараа энэ асуудал руу манай нийгэмд төрийн бодлого болгож одоо оруулах гэж байна аа. Энэнийхээ хууль батлахын өмнөх эхний хэлэлцүүлгийг нийгэмд одоо хүр. Одоо хүрэх зорилготой одоо ингээд явж байна шүү дээ тэ. Энэ болбол бидний амьдралын чанарыг дээшлүүлэх а хайртай хүмүүс төрөл өгсөд үр хүүхэд маань ямар нэгэн өвчин зовлон эмгэгтэй ахмад настнууд маань тийм болбол тэд нарыгаа бас амьдрал дээр нь амьдрал он жил, хугацааг нэмж илүү олон цагаар хамт олон жилээр хамт аз жаргалтай байх сайн сайхан байх тэр боломжийг л нэмэгдүүлэх ийм юм байх хүчин зүйл байгаа юм. Одоо ажиллаж байгаа тусгай зөвшөөрөл саяхан хүртэл манай ахмадуудын а тэтгэврийн зээлийг одоо юу амь насны юуны даатгал гээд л ингээд нэг юманд даатгачихсан тийм ээ. Гэтэл тэр одоо даатгал нь эргээд ямар үүрэгтэй юм бэ? Бид даатгалын үр ач үрийг одоо үр ашгаа үздэг болбол даатгуулахад хамаа алга байна шүү дээ. Жишээ нь жолоочийн хариуцлагын даатгал гээд л малын малчдын сая 2 жилийн өмнө болсон зуднаар яасан малчдад а индексжүүлсэн даатга, даатгал, малын эрсдэлийн сангийн даатгал гээд л бас баахан даатгалд хамруулсан. Гэтэл энэ даатгалын үр дүн ерөөсөө харагдаагүй учраас энэ даатгалыг одоо энэ хуульдаа даатгалд хамрагдаж байгаа нь эргээд ямар үр өгөөжтэй байх юм бэ гэдгээ тодорхой суулгаагүй байна. За 3 дугаарт одоо би юу ярих гэж байна вэ гэхээр а одоо энэ хууль гарахаас өмнө одоо улсын нэг л одоо Батсүмбэрийн ахмадын асрамжийн газар байгаа шүү дээ. Бусад нь дандаа хувийн хэвшлийнхэн байж байгаа. Гэтэл иргэний зориг гаргаад энэ олон орхигдсон ахмадуудыг өөрсөд дээрээ одоо орон байр бүх нөхцөлийг нь хангаад асарч байгаа энэ хүмүүс одоо хуультай дүрэмтэй болоод төрөөс жоохон эдийн засгийн ч юм уу тэ жоохон хөшүүрэг хийгээд ирэхээр өмнөхөө хаячихдаг манайхны нэг муу зуршил байдаг. Дараагийнх нь одоо мөөгний дараа ёстой. Энэ хуулийг гарангуут зүгээр борооны дараах мөөг шиг маш олон юм бий болох байх. А гэтэл энэ олон бий болж байгаа юмнууд нь дэмжлэгээ аваад явчихдаг анхнаасаа нолиос нь авхуулаад өдий хүртэл өөрийнхөө бор зүрхээр явсан нөхдүүдээ хаядаг. Тэгэхээр энэний төлөө бол гар бие оролцсон энэ асрамж асрах үйлчилгээ үзүүлж байгаа хувийн хэвшлийнхнийгээ 1 дүгээр зэрэгт тавьж дэмжээрэй гэдэг нэг ийм санал л одоо хэлэх гээд байж байна даа. Юуны түрүүн Энхтуяа гишүүнд одоо баяр хүргэе. Энэ эмэгтэй хүн аливаа нэг асуудалд торгон мэдрэмжтэй байдаг манай улсын хувьд болбол хүний төлөө бодлого а боловсон хүчний бодлого болбол үндсэндээ болбол алдагдсан байгаа. А Чухам ямар боловсон хүчний бодлого вэ гэхээр ёс зүйтэй хүний нөөцийн бодлого ёс зүйтэй хүний нөөцийн удирдлага. Энэ асуудал манай улсад хаягдсан байсан а Гэтэл өнөөдөр Энхтуяа гишүүн энэ а хөгжлийн бэрхшээлтэй асрах асран хамгаалуулах шаардлагатай өндөр настай. Одоо ядарсан зүдэрснийгээ тийм ээ асрах энэ нэгмөсөн нэгдсэн 1 хуулийг анхлан санаачилж хийж байгаа нь маш чухал байна. Яагаад гэхээр урьд нь энэ асуудал болбол нэг тархай бутархай нэг харах гээд байгаа ч юм шиг харахгүй ч юм шиг асраад байгаа ч юм шиг асраагүй ч юм шиг нэг замбараагүй тийм байсан юм. Тэгэхээр зэрэг өнөөдөр энэ асуудлыг болбол бүүр цэгцлээд хүнийг одоо асран хамгаална гэж юу байдаг юм. Яг жинхэнэ утгаараа олон улсын стандартад ямар байдаг юм. Энэ эмх замбараагүй хууль дүрмүүдийг цэгцлээд оновчтой хүнд нь хүргэж тийм хүмүүнлэг энэ а нийгмийн тэ манай Үндсэн хуульд заагдсан энэ хүмүүнлэг нийгмийн төлөө ийм нарийн асуудал дээр анхаарч хандсан явдал бол маш чухал байна гэж харж байна. За энэ дээр бид нарын хувьд болбол ямар Хүмүүн капитал академийн зүгээс ямар санал оруулж байна вэ гэхээр хамгийн гол нь хүний нөөцийн ёс зүйтэй удирдлага энэ манай улсад байхгүй байгаа гэж би өнөөдөр тодотгож хэллээ. А Энэ дээр бол бид нар энэ хууль дээрээ энэ асран үйлч асрах үйлчилгээг явуулахын тулд тэ энийг чинь удирдлагыг аливаа нэг хүн л явуулдаг гүйцэтгэ. Тийм болохоор энэ хуульдаа тийм ээ а Ёс зүйтэй удирдлага ёс зүйтэй хүний нөөцийн сонголт томилгоо. Энийг оновчтой хийж өгч ёстой нөгөө хүмүүнлэг энэрэнгүй нийгмийг байгуулах гэж байгаа бол өндөр ёс, зүйтэй, хүнлэг, шударга ийм боловсон хүчнүүдийг бэлдэж ийшээгээ энэ хуулийг хэрэгжүүлэхэд маш том ач холбогдолтой байх болов уу.